رسانهها یکی از مهمترین پلهای ارتباطی میان مردم و مسئولان هستند. خبرنگاران با طرح پرسشهای جامعه، پیگیری مطالبات عمومی و انعکاس مشکلات شهروندان، نقش مهمی در شفافسازی و تقویت اعتماد عمومی ایفا میکنند. با این حال، گاهی برخی مسئولان در برابر پرسشهای خبرنگاران و مطالبات مردم سکوت میکنند یا پاسخگویی را به زمان دیگری موکول میسازند؛ رویکردی که میتواند پیامدهای نامطلوبی برای جامعه به همراه داشته باشد.
پاسخگویی؛ وظیفهای اداری و اجتماعی
پاسخگویی مسئولان تنها یک رفتار تشریفاتی یا لطف به رسانهها نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی و اداری آنان به شمار میرود. مدیران و مسئولان، بهویژه در حوزه عمومی، باید درباره تصمیمها، عملکرد، برنامهها و مشکلات موجود توضیح روشن و قابل فهم ارائه کنند.
مردم حق دارند بدانند منابع عمومی چگونه هزینه میشود، پروژهها در چه مرحلهای قرار دارند، وعدههای دادهشده چه زمانی عملی خواهد شد و برای حل مشکلات روزمره چه برنامهای وجود دارد. رسانهها نیز وظیفه دارند این پرسشها را با رعایت انصاف، دقت و اصول حرفهای مطرح کنند.
سکوت مسئولان و افزایش ابهام
هنگامی که یک مسئول از پاسخ دادن به پرسشهای روشن و منطقی خودداری میکند، خلأ خبری ایجاد میشود. در چنین شرایطی، ممکن است شایعات، برداشتهای نادرست و اخبار غیررسمی جای اطلاعات دقیق را بگیرد.
عدم پاسخگویی همچنین باعث میشود افکار عمومی احساس کند برخی مسائل از مردم پنهان میماند. حتی اگر عملکرد یک دستگاه یا مدیر درست باشد، سکوت طولانیمدت میتواند این تصور را ایجاد کند که مشکلی وجود دارد یا مسئولان تمایلی به توضیح ندارند.
باید توجه داشت که پاسخ ندادن، همیشه به معنای وجود تخلف نیست؛ اما بیپاسخ گذاشتن پرسشهای عمومی، زمینهساز بیاعتمادی و افزایش ابهام خواهد شد.
تأثیر بر جایگاه خبرنگاران
خبرنگار برای انجام وظیفه حرفهای خود به اطلاعات دقیق، بهموقع و قابل استناد نیاز دارد. وقتی مسئولان از گفتوگو با اصحاب رسانه خودداری میکنند، کار خبرنگار دشوارتر میشود و امکان ارائه تصویری کامل از یک موضوع کاهش مییابد.
رسانهای که نتواند پاسخ رسمی مسئول مربوط را دریافت کند، ناچار است موضوع را با اطلاعات ناقص منتشر کند یا انتشار گزارش را به تأخیر بیندازد. این وضعیت نهتنها به رسانه، بلکه به مخاطبان و حتی خود دستگاه مسئول آسیب میزند.
البته خبرنگاران نیز باید اصول حرفهای را رعایت کنند. پرسشها باید روشن، مستند و دور از توهین باشد. نقد عملکرد یک مدیر با تخریب شخصیت او تفاوت دارد. رعایت این مرز، به حفظ اعتبار رسانه و افزایش احتمال پاسخگویی مسئولان کمک میکند.
پاسخگویی به معنای پذیرش همه انتقادها نیست
برخی مدیران تصور میکنند پاسخگویی به رسانه به معنای پذیرش تمام انتقادها یا قرار گرفتن در موضع دفاعی است؛ در حالی که پاسخگویی میتواند فرصتی برای توضیح، اصلاح برداشتهای نادرست و ارائه گزارش عملکرد باشد.
یک پاسخ حرفهای ممکن است شامل پذیرش یک مشکل، تشریح محدودیتها، اعلام برنامه اصلاحی یا ارائه جدول زمانی برای حل موضوع باشد. حتی اگر مسئولی پاسخ کامل برای یک پرسش نداشته باشد، میتواند با صداقت اعلام کند که موضوع در دست بررسی است و در زمان مشخص نتیجه را اعلام خواهد کرد.
آنچه افکار عمومی بیش از هر چیز انتظار دارد، صداقت، شفافیت و احترام است.
راهکارهای تقویت ارتباط میان مسئولان و رسانهها
برای کاهش فاصله میان مردم، رسانهها و مدیران، چند اقدام ضروری به نظر میرسد:
هر دستگاه اجرایی، سخنگو یا مسئول مشخصی برای ارتباط با رسانهها معرفی کند.
درخواستهای خبرنگاران در زمان مناسب بررسی و پاسخ داده شود.
پاسخها تا حد امکان مکتوب، روشن و مستند ارائه شوند.
نشستهای خبری منظم برگزار شود، نه فقط در زمان افتتاح پروژهها یا مناسبتهای خاص.
مسئولان، میان نقد حرفهای و تخریب تفاوت قائل شوند.
خبرنگاران نیز پیش از انتشار گزارش، فرصت دریافت پاسخ را در اختیار مسئول مربوط قرار دهند.
وعدههای مسئولان با زمانبندی مشخص اعلام و میزان پیشرفت آنها به مردم گزارش شود.
دستگاههای اجرایی، عملکرد خود را主动انه و پیش از شکلگیری شایعات برای افکار عمومی توضیح دهند.
سخن پایانی
جامعهای که در آن مسئولان پاسخگو باشند، جامعهای شفافتر و اعتمادپذیرتر است. پاسخگویی نه نشانه ضعف، بلکه نشانه مسئولیتپذیری و احترام به مردم محسوب میشود. رسانه نیز اگر آزاد، حرفهای و مسئولانه فعالیت کند، میتواند به جای تقابل با دستگاههای اجرایی، به اصلاح امور و افزایش اعتماد عمومی کمک کند.

