۳۱ شهریور ۱۳۵۹، خرمشهر زیر آتش سنگین ارتش عراق قرار گرفت. انبوهی از آتش خمپاره ها و توپ های دشمن، روی شهر باریدن گرفت. همه غافلگیر و حیران شده بودند و شهر در آتش می سوخت و صدای انفجار لحظه ای قطع نمی شد. طولی نکشید که بیمارستان پر شد از انبوه مجروحان و شهدا. زنان و کودکان و سالخوردگان، آواره بیابان ها و جاده ها شدند و مردم به ویژه جوانان، به مسجد جامع و دیگر پایگاه ها رو آوردند تا برای مقاومت سازمان دهی شوند.نقش فراموش نشدنی فرماندهان وقت سپاه خرمشهر بردارگرانقدر سرلشکر پاسدار موسوی وجهان آرا درخرمشهر فراموش نخواهد شد
مسجد جامع خرمشهر، نقشی اساسی در این مدت داشت؛ از جمله: مرکز پشتیبانی، امداد و اطلاعات جنگ، توزیع سلاح ها، ساخت بمب دستی، توزیع غذا، توزیع نیروهای اعزامی، استقرار بی سیم مادر و مقر فرماندهی. در حقیقت، مسجد جامع مانند مادری فرزندان خویش را زیر بال و پر گرفته بود و مانند قلبی، با وجود کوشش دشمن در تخریب مراکز نظامی و پشتیبانی شهر با سلاح های دوربرد، تا آخرین ساعت ها می تپید. تلاش فرزندان خرمشهر چون محمد جهان آرا، بهروز مرادی، احمد شوش، بهنام محمدی، امیر رفیعی، محمد دشتی زاده و نورانی و یاران اندک آنان، اگرچه نتوانست خرمشهر را نجات دهد، دشمن را در دست یابی به اهدافش ناکام گذاشت تا اینکه پس از ۳۴ روز پایداری و مقاومت، در چهارم آبان ۱۳۵۹ هـ. ش) خرمشهر، خونین شهر شد و به دست دشمن افتاد.ش
شکی از اهمیت خرمشهر گفت:
۵۷۸ روز اسارت
خرمشهر، از راهبردی ترین بنادر خاورمیانه و از بنادر صادراتی و وارداتی ایران است که به علل بسیاری، به مدت ۱۹ ماه در اشغال متجاوزان عراقی بود. برخی از آنها عبارتند از:
۱٫ موانع طبیعی؛ وجود چند رودخانه پرآب از جمله کارون، کرخه، اروندرود و نیز وجود نخلستان های گسترده، دشت های شنی و رملی بزرگی چون دشت عباس و باتلاق های خارج از دسترس.
۲٫ استحکامات نظامی دشمن؛ مانند سیم های خاردار حلقه ای، میدان های گسترده مین، کانال های مصنوعی پرآب، پدافندهای هوایی و زمینی مستقر در منطقه.
۳٫ اهمیت شهر؛ این اهمیت و تأثیر آن در روحیه ارتش عراق و خلل ناپذیر نشان دادن اراده فرماندهی نظامی و نیز جایگاه آن در دفاع از شهر بصره.
۴٫ تجهیزات و امکانات رفاهی
دشمن؛ وجود این تجهیزات در منطقه به این معنا بود که رژیم بعثی عراق، خرمشهر را به عنوان نماد پیروزی خود در جنگ به شمار می آورد و قصد داشت به هر قیمت، این شهر را در تصرف نیروهای خویش نگه دارد.
۵٫ بازپس گیری خرمشهر؛ این انگیزه می توانست از نظر سیاسی، تأثیر بسیاری در منطقه و معادلات بین المللی داشته باشد و مواضع و حمایت کشورهای حامی «صدام حسین» را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
با وجود کوشش دشمن برای تثبیت موقعیت خود در خرمشهر، سرانجام به لطف خداوند متعال و جان فشانی همه مردم به ویژه رزمندگان و شش هزار شهید در خون تپیده نبرد بزرگ و سرنوشت ساز و غرورآفرین بیت المقدس با رمز یا علی ابن ابی طالب ع)، در چهار مرحله با هدف آزادسازی خرمشهر اجرایی شد.
مرحله اول: ۵۷ گردان از سپاه ارتش، در قالب سه قرارگاه عملیاتی قدس در شمال، خاتم در مرکز، نصر در جنوب) با فرماندهی قرارگاه کربلا در تاریخ ۱۰/۲/۶۱، عملیات را شروع کردند و رزمندگان، با عبور از رودخانه کارون موفق شدند بخشی از جاده اهواز ـ خرمشهر را فتح کنند.
مرحله دوم: در شامگاه ۱۶/۲/۶۱، این عملیات با هدف پیشروی قرارگاه فتح و نصر به سمت مرز عراق، شروع شد که افزون بر بخش دیگر جاده اهواز ـ خرمشهر، مناطقی چون جفیر، پادگان حمیر و هویزه آزاد شدند.
مرحله سوم: در تاریخ ۱۹/۲/۶۱، مرحله سوم عملیات آغاز شد، ولی به علت هوشیاری دشمن و تمرکز نیرو در خطوط پدافندی، رزمندگان موفق به انجام دادن مأموریت نشدند و تکرار این عملیات دو روز بعد نیز به شکست انجامید.
مرحله چهارم: در تاریخ ۱/۳/۶۱، مرحله چهارم، با هدف آزادسازی خرمشهر با رمز یا محمد بن عبدالله ص) شروع شد و در برابر تک سریع و غافلگیرانه رزمندگان اسلام و درگیری شدید میان قوای ایرانی و نیروهای
عراقی ونیروهای مزدور ازچند کشور خارجی که به کمک صدام آمده بودند. درگیری شدید وحتی درچند منطقه خرمشهر جنگ تن به تن بود آغاز شد ظهر سوم خرداد ۶۱ خرمشهر آزاد شد ودل امام وامت امام شاد شد
علی شکی کارشناس مسائل فرهنگی وسیاسی به تلفات دشمن اشاره کرد
گفت : در نتیجه عملیات بیت المقدس دشمنی که به صورت کامل از سوی ابرقدرت های شرق و غرب تجهیز شده بود شکست خورد ، خاک ایران به وسعت ۶ هزار کیلومتر مربع آزاد شد ، رزمندگان ما ۱۹ هزار اسیر از دشمن گرفتند ، دشمن ۱۶ هزار تلفات داد و علاوه بر انهدام بخشی از تجهیزات نظامی دشمن و بسیاری از تجهیزات و امکاناتشان هم شامل توپخانه وادوت:تانک وترابری و…سالم بدست رزمندگان اسلام افتاد.ایشان گفت مابه گفته فرماندهی کل قوا امروز آماده فتح خرمشهر ها ی دیگر هستیم. درپایان یاد امام خمینی (ره)و شهدا گرامی داشت
