بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شوراهای اسلامی شهر و روستا از ارکان اداره امور محلی محسوب میشوند. این نهادها صرفاً جایگاه نمادین ندارند؛ بلکه در تصویب بودجه شهرداری، نظارت بر عملکرد شهردار، سیاستگذاری شهری، تصویب عوارض و برنامههای توسعه شهری نقش مستقیم دارند.
به بیان دقیقتر، شورا «نهاد تصمیمگیر» در سطح محلی است، نه تریبون مطالبهگری.
با این وصف، پرسش اساسی آن است که آیا همه داوطلبان به گستره اختیارات و مسئولیتهای حقوقی شورا واقفاند؟
افزایش داوطلبان؛ چند فرضیه قابل بررسی
۱. افزایش سرمایه اجتماعی و احساس مسئولیت عمومی
ممکن است این رشد ثبتنامها نشانه افزایش مطالبهگری و تمایل شهروندان به مشارکت در اداره شهر باشد؛ موضوعی که در صورت هدایت صحیح، سرمایهای ارزشمند برای توسعه محلی خواهد بود.
۲. جذابیت شورا بهعنوان سکوی قدرت محلی
واقعیت این است که شورا به دلیل نقش تعیینکننده در انتخاب شهردار و نظارت بر منابع مالی شهری، به یکی از کانونهای اثرگذاری محلی تبدیل شده است. همین مسئله میتواند انگیزههای متنوعی برای ورود افراد ایجاد کند.
۳. فقدان سازوکارهای تخصصمحور در فرآیند انتخاب
مدیریت شهری امروز، حوزهای پیچیده و نیازمند دانش در زمینه حقوق اداری، بودجهریزی عمومی، شهرسازی، مالیه شهری و قراردادهای عمومی است. در حالی که شرایط قانونی ثبتنام شوراها حداقلهای عمومی را در نظر گرفته، اما الزام مشخصی برای تخصص مرتبط وجود ندارد. این خلأ میتواند در بلندمدت کیفیت تصمیمگیری شهری را تحت تأثیر قرار دهد.
شورا؛ محل شعار یا محل تصمیم؟
تجربه ادوار گذشته نشان داده است که شورای شهر محل تصویب لوایح مالی، بررسی قراردادهای عمرانی، نظارت بر عملکرد شهرداری و تعیین سیاستهای توسعهای است. بنابراین، شورای کارآمد نیازمند:
توان تحلیل اسناد مالی
شناخت قوانین و مقررات اداری
قدرت ارزیابی طرحهای عمرانی
و استقلال رأی در برابر فشارهای سیاسی و اقتصادی
است.
تعدد داوطلبان زمانی به فرصت تبدیل میشود که رقابت، حول «برنامه و تخصص» شکل گیرد نه صرفاً بر محور روابط اجتماعی یا فضای تبلیغاتی.
آیا زمان اصلاح نگاه به شورا فرا نرسیده است؟
شاید اکنون زمان آن باشد که در سطح ملی، بازنگریهایی در جهت تخصصیتر شدن شوراها صورت گیرد؛ از جمله:
تقویت آموزشهای پیش از آغاز به کار اعضا
شفافیت مالی در فرآیند تبلیغات
ارتقای شاخصهای ارزیابی عملکرد شوراها
و تبیین دقیقتر حدود اختیارات برای افکار عمومی
چرا که مدیریت شهری امروز، بیش از هر زمان دیگر به تصمیمهای دقیق و مبتنی بر دانش نیاز دارد.
جمعبندی
افزایش ثبتنامکنندگان هفتمین دوره شوراها را نمیتوان صرفاً یک آمار دانست. این پدیده، نشانهای اجتماعی است که باید با نگاه تحلیلی و حقوقی بررسی شود.
اگر این رقابت به سمت برنامهمحوری، تخصصگرایی و پاسخگویی حرکت کند، میتواند به ارتقای حکمرانی محلی بینجامد.
اما اگر شورا همچنان به عرصه رقابتهای غیرتخصصی تبدیل شود، هزینه آن را شهر و شهروندان خواهند پرداخت.
انتظار میرود داوطلبان محترم، پیش از ورود به این عرصه، تصویری روشن از مسئولیتهای سنگین این نهاد داشته باشند؛ چرا که شورای شهر، محل تصمیمسازی درباره آینده یک شهر است، نه صرفاً جایگاهی برای حضور در عرصه عمومی.
✍ حسین مزیدی
مدیرمسئول پایگاه خبری تلنگر کتول
